Her gün “Dünya Günü”dür!

22.04.2018

Metin: Anna Kokareva

22 Nisan’da “Dünya Günü” kutlanıyor. 2018 yılının Dünya Günü teması, “Plastik Kirliliğine Son”. EKOenerji Sekretaryası’ndan Anna Kokareva, bu temanın EKOenerji’nin günlük faaliyetleriyle bağlantısını yazdı.

Plastik ve plastiğin kullanım şekilleri yaşam şeklimizi tamamen değiştirmiş durumda. Günlük yaşantımızda plastik tarafından kuşatılmış durumdayız: Alışveriş yaparken, seyahat ederken, festivallerdeyken ve arkadaşlarımızda kafelerde vakit geçirirken… Peki bütün bu nasıl başladı?

İnsanlığın polimer ve plastik kullanımı, sanıldığından daha erken başladı. Mesela doğal yollardan elde edilen kauçuk, Güney Amerikalılar tarafından 15. yüzyılda da kullanılıyordu. Kimyasal yollarla üretilen ilk plastikler, Leo Baekeland’ın Bakellite’i icat etmesiyle 1907’de kullanıma girdi. Bu materyalin dayanıklılığı ve esnekliği pek çok alanda çalışan imalatçı için fırsat demekti.

Plastik üretimindeki ana madde, ham petrol. Fosil yakıt endüstrisinin devleri sadece enerji için değil, aynı zamanda plastik üretimi için kaynak harcıyor. Büyük petro-kimya şirketlerinin plastik sorununu 1970’lerden itibaren bildiği iddia ediliyor (1). Temiz enerji kullanmak, aynı zamanda plastik kirliliğini azaltmak için bir adım atmak anlamına geliyor.

Araştırmalar gösteriyor ki plastiğin ekonomik değeri, ilk kullanımdan sonra 95% azalıyor. Üstelik plastik ambalaj geri dönüştürülse dahi, kalitesi daha düşük, yani tekrar geri dönüştürülemeyecek materyaller yaratıyor. Tahminlere göre şu anda okyanuslarımızda 150 milyon ton plastik var. 2025’e gelindiğinde sudaki her 3 ton balığa karşılık 1 ton plastik olacak. (2)

Plastik kirliliğinden en muzdarip olanlar arasında deniz hayvanları başı çekiyor. Denize ulaştıktan sonraki birkaç hafta içinde plastik mikro partikülleri algler tarafından kolonize ediliyor. Balıklar bu partikülleri besin zannederek sindiriyor ve plastik yutan deniz kaplumbağaları da sindirim sistemi sorunları yaşayarak ani şekilde ölüyor.

Okyanus kirliliği global bir problem – sadece belli bir bölgeyi etkileyen bir durum değil. Okyanus yüzeyineki plastik parçalarını düşünürken genelde bunu Pasifik’le bağlantılı olarak düşünüyoruz. Halbuki bu plastik “denizleri” dünyanın her yerinde oluşuyor, mesela Kuzey Atlantik’teki Sargosso Denizi. Sargosso Denizi, Avrupa’nın tatlı su nehirlerinde büyüyen ve yavrulamak için uzun bir Kuzey Atlantik yolculuğu yapan yılan balığının üreme alanı. Bu balık türü, soyunu devam ettirmek için serbestçe akan nehirler ve temiz okyanuslara ihtiyaç duyan canlılardan yalnızca biri.

EKOenerji balık göçleri için serbestçe akan nehirleri, plastiksiz okyanusları ve fosil yakıtlar kullanılmayan bir dünyayı destekliyor. Dünya Günü, Balık Göçleri Günü’nden birkaç gün sonra geliyor; bu tarihlerin yakınlığı, sağlıklı bir çevrenin sürdürülebilirliği konusunda bağlantılar kurmamıza yardımcı olabilir.

Ortak çabalarımızı devam ettirelim ve her günü “Dünya Günü” ilan edelim!

Dipnotlar:

(1) Fueling plastics. Center for International Environmental Law.

(2) The new plastic economy. Rethinking the future of plastics. Ellen MacArthur Foundation, 2016.